aTerwijl ik hard zit te leren voor mijn tentamen in de trein van Utrecht naar Gouda valt mijn oog op het volgende syndroom: “Het gansersyndroom: De patiënt uit vrijwillig psychische symptomen, ‘doet alsof hij gek is’. Het komt vaak voor bij mannen en vooral gevangenen. Het is vaak moeilijk te controleren of de symptomen echt of nep zijn, maar vaak worden ze erger als de patiënt weet dat hij bekeken wordt. Herstel is vaak plotseling, en de patiënt zegt achteraf niets te weten van de symptomen.” Dit is dé diagnose waar ik al enige tijd naar opzoek ben, dit is precies waar een hoop mensen aan lijden volgens mij. Ikzelf misschien wel het meeste aan. Gek doen, lekker gek doen, leukste wat er is. Vooral met mijn vader en broer lijkt het wel een wedstrijdje wie het gekst/grappigst kan doen. We proberen elkaar constant te overtreffen, tot groot plezier van mijn moeder en zusje. Volgens mij zijn we niet de enige. Eigenlijk is iedereen wel ergens gek. Want wat is normaal? Wie bepaalt wat de norm is en waarom zouden we ons daarnaar gedragen? Ik betrap mijzelf de laatste tijd weleens op de gedachte :”Waarom zijn er zoveel gekke mensen op de wereld?” wanneer ik in de bus zit terwijl er een oma de hele weg onverstaanbare dingen zit te schreeuwen tegen alles en iedereen. Of wanneer ik een volstrekt normaal uitziende man uit de vuilnisbak zie eten. En terwijl ik dit denk loop ik alvast de coupe uit naar de deuren van de trein omdat we station Gouda naderen. Een grote stroom mensen die ook bij Gouda uit moeten stappen, volgt mij. Nonchalant leun ik tegen de deur aan en houd mijn vinger alvast op het knopje om de treindeuren te openen, terwijl de ogen van al deze mensen in mijn rug prikken. Op dat moment besef ik, helaas alle mensen achter mij ook, dat ik aan de verkeerde kant sta en het perron aan de andere zijde van de trein is. Sta ik mooi voor lul! Met het schaamrood op mijn kaken draai ik mij om naar de mensen die allang staan te trappelen voor de andere (GOEDE) deur om uit de trein te stappen op het perron. Al contemplerend over mijn domme actie, loop ik naar mijn bus en zie een jongen die ik vaag ken heel hard zwaaien. Naast hem staat een meisje. Ik kijk nog om mij heen of hij misschien iemand anders bedoeld. Maar nee hij lijkt toch echt naar mij te zwaaien. Dus ik zwaai vrolijk terug. Nog geen seconde nadat ik mijn hand omhoog hef om te zwaaien besef ik dat die groet niet voor mij bedoeld was. Een meisje verderop staat hard te lachen en terug te zwaaien naar het stel. Dat mij op hun beurt weer vreemd aankijkt. “Aai weer een afgang!”. Ze blijken notabene in dezelfde bus te moeten en wanneer we allen staan te dringen voor de bus doe ik maar net of ik met mijn ipod bezig ben. Wat stond ik voor gek!
Sociaal gezien zijn wij mensen enorm ingewikkelde wezens. Doordat onze hersenen net een stuk ontwikkelder en uitgebreider zijn dan onze mede zoogdieren hebben wij de toegang tot ingewikkelde cognities (gedachten,ideeën, associaties) over onszelf ten opzichte van de ander. Daarnaast hebben wij de mogelijkheid deel te nemen aan complexe sociale interacties. Zo zijn wij in staat gedachten en emoties van een ander in te vullen wanneer wij ze observeren en hier weer op te reageren. Toch is het lastig om te denken voor een ander, en soms reageren we dan niet adequaat hierop. Met name mannen (sorry jongens!) gaan hier soms de mist in. Ze nemen aan dat er niets aan de hand is na een goedgemaakte ruzie als ze de vraag gesteld hebben :”Is er iets?” en de vrouw antwoordt hierop hard en kort ”Nee,” op. Haar gezicht staat op onweer en haar lichaamstaal spreekt boekdelen; armen over elkaar, gezicht de andere kant op gericht , en haar neus ophalend. Toch moet je de mannen hier wel sparen. Vrouwen zijn het meest ingewikkelde hormonale wezen op deze aardkloot. Wij vrouwen begrijpen onszelf vaak niet eens.
Er wordt weleens gezegd dat 80% van de communicatie non-verbaal is. Ik durf hier geen uitspraken over te doen maar wat wel zeker is, is dat de meeste communicatie bestaat uit de boodschap achter de verbale woorden. Het gaat niet om de verbale woorden die gesproken worden, maar de onderliggende boodschap die uitgedrukt wordt in toon, volume, gezichtsuitdrukking, manier waarop iets gezegd wordt en lichaamstaal. Wij mensen zijn enorm goed in het decoderen van deze onderliggende boodschap. De één wat beter dan de ander, maar over het algemeen blinken wij hierin uit in de dierenwereld. Evolutionair gezien willen graag bij een groep horen omdat dit voordelen heeft om te overleven. Het is dus aan ons de taak ons zo te gedragen als onze groep, met de bijkomende normen, waarden en ideeën. Doen wij dit niet worden wij verstoten en staan we er alleen voor. Wat wij aan dit evolutionaire construct over gehouden hebben , is het feit dat wij niet graag openbaar afgaan of ‘voor lul staan’. We willen liever niet anders, of opvallend zijn dan de rest. Ook al denk je zelf dat je je af wilt zetten tegen de rest van de maatschappij omdat je anders bent, doe je dit toch samen met de groep waar je bij hoort. Dit'anders willen zijn dan de rest' zorgt op zijn beurt weer voor een sterkere en hechtere groep. Dieren doen dit ook. Chimps en politici spelen dezelfde machtsspelletjes die noodzakelijk zijn om de positie van de leider te waarborgen en te bevestigen.
Een tweede vraag die ik mezelf met het schaamrood op mijn kaken stel in de bus naar huis, nadat ik voor gek stond, is: “Wat is gek eigenlijk?”, “Wie bepaalt wat de norm is en wat gek?”. De mensen die het normaalst lijken, daar moet wat mis mee zijn. Mijn studie psychologie heeft mijn kijk op de wereld wezenlijk veranderd. In goed opzicht, en in slecht opzicht. Ik doorzie bij veel personen nu wat de beweegredenen zijn achter het gedrag of de uitspraken die zij doen. Die jongen met zijn arrogante, zelfs narcistische, uitspraken over hoe geweldig hij is, hoeveel vrouwen kan krijgen en niet te beroerd is om het spelletje “Vergelijk hoeveel mijn hyvesprofiel inclusief foto’s is bekeken, vergeleken met die van jou.” te spelen. Maar dit is diezelfde jongen die het verschrikkelijk vindt als hij één van zijn 1000 followers verliest op twitter en degene direct vraagt waarom hij hem ‘Unfollowde’(in twitter-taal mag alles:)). Die is eigenlijk bloed onzeker. Of de highschool dropout die niet wil studeren maar een carriere in de muziekbiss ambieert omdat hij volledig onafhankelijk wil zijn, wilt genieten van het hier en nu en “geen fuck geeft om de toekomst, ik wil toch niet oud worden” .Maar ondertussen 120 uur per week moet werken om zijn onafhankelijke en vrije leventje te financieren. Om de stress die gepaard gaat met deze 120 uur per week vol te houden, moet hij zijn arme geest bedwelmen met een hoop alcohol en drugs, om maar niet over zijn problemen in dit hier en nu na te denken. Of de mensen die na talloze teleurstellingen, verbroken relaties en verlies van vrienden, op internetcommunities als facebook en twitter hun best doet om anderen jaloers te maken met een zogenaamd leuke leven, terwijl het eigenlijk bedoeld is om zichzelf ervan te overtuigen dat ze een leuk leven hebben, ondanks dat ze zich eigenlijk hopeloos verloren voelen over hun leven nu en de toekomst. Vroeger zou dit gedrag mij uitermate frustreren, nu kan ik er eigenlijk alleen maar om glimlachen. Door de kwetsbare en meest menselijke kant van mensen in te zien achter hun stoere gedrag, begrijp en accepteer je een hoop van deze mensen. Want die echte diepe gevoelens en ideeën zijn eigenlijk allemaal zielig. Het zelfbeeld van de jongen hangt af van het aantal followers op twitter, het hele ‘onafhankelijke’ leven van de highschool dropout hangt af van dat ene witte stofje en de mensen die de leukheid van hun leven af laten hangen van wat anderen van han leven vinden. Je moet niet proberen door ze heen te prikken, want je raakt ze op dat moment op het diepst van hun ziel. Mensen willen niet dat er dwars door hun heen gekeken wordt, dat het enige wat van ons overblijft die menselijke kwetsbaarheden zijn. Angsten om niet geaccepteerd te worden, angsten om je eigen problemen onder ogen te zien en angst om te ontdekken wie je werkelijk bent je goede en slechte kanten.” Maar precies die kwetsbaarheid, die fundamentele kenmerken van wat ons mens maakt, vind ik het allermooiste aan ons bestaan en aan de mens. Waarom proberen we ze zo angstvallig weg te stoppen? Op de momenten dat ik die kwetsbaarheden doorzie, sluit ik iemand in mijn hart. Eén van de mooiste dingen voor die dit soort inzichten met zich meebrengen, is acceptatie. Ik accepteer een heleboel meer van mensen en van het leven dan vroeger, omdat ik doorzie wat ze werkelijk beweegt. Een bijkomstig nadeel is, is dat ik bijna iedereen wel ergens zielig vind. Het echte opkijken tegen mensen is niet meer. Iedereen is zielieg. En als je even je best doet om verder te kijken dan je neus lang is zul je dat inzien.
Maar ergens maakt ons dat niet zielig, omdat wij het allemaal zijn. Terwijl zieligheid gekenmerkt wordt door medelijden en empathie: verdriet over het leed van anderen. Iedereen heeft leed, en ieder mens gaat daar op een andere manier mee om. Daarom kunnen we ook meeleven, het woord zegt het al, we weten wat diegene meemaakt omdat we er zelf ook geweest zijn.
Ikzelf ben misschien nog wel het zieligste van allemaal, omdat ik mij zoveel bezighoud met wat er in anderen omgaat. Maar zeg maar niet tegen me dat ik zielig ben, want de gedachte dat iedereen zielig is, doet mij weer wat stoerder voelen :) Ik moet ophouden met op iedereen een stoornis proberen te plakken en afwijkingen te zien, want iedereen is gek . Dat ik iemand gek vind, is gewoon een verschil in referentiekader. "Every man is a fool in some man's opinion”.
Ik durf te wedden dat talloze mensen mij knettergek vinden. En dat klopt, want ik betrap mijzelf er stiekem op, dat ik steeds meer van mijn gekke ik begin te houden. En daar ben ik maar wat trots op!
Wees gerust, ik vind het heerlijk om te observeren, maar ergens ben ik ook een uitzondering. Het is namelijk ook menseigen om je voornamelijk bezig te houden met jezelf en je eigen problemen. We denken vaak “oh wat zal die wel niet van me denken of "Wat als hij nou dit over me denkt..?”. Maar we kunnen niet voor anderen denken, die ander denkt waarschijnlijk vrij weinig over je. En als hij iets denkt over je, is hij het na 5 minuten weer vergeten omdat hij het te druk heeft met zijn eigen problemen. Het is al lastig genoeg om voor jezelf te denken. Wat dat betreft kunnen we een voorbeeld nemen aan de apen, die maken zich niet druk om zwaaien naar de verkeerde aap, als het ze maar een banaantje oplevert.
Ik troost me met de gedachte dat de mensen in de trein misschien 10 seconde van hun kostbare tijd stiekem moesten lachen om mijn actie. Gister kwam ik notabene die jongen weer tegen in de bus, ik keek snel naar beneden omdat ik mij nogsteeds schaamde. Maar weet je wat hij deed toen hij de bus uitstapte? Hij tikte me aan en zij me glimlachend gedag, al zwaaiend.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten